NHÀ LANG TRONG VĂN HÓA MƯỜNG. Khách sạn Hoà Bình

NHÀ LANG TRONG VĂN HÓA MƯỜNG.

Theo truyền thuyết thì Lang là người nhà trời được vua trời (Dịt Dàng) cử xuống cai quản người Mường.

11295811_711022002341595_6115675072320296667_n

Khi trời đất được phân ra, Dịt Dàng tạo ra cỏ cây muong thú và con người. Con người sống quá đau khổ vì không có người dẫn dắt. Thể theo lời cầu xin của con người nên Dịt Dàng đã chon ra bốn người để cai quản người Mường. Bốn người đó đại diện cho bốn dòng họ của người Mường. Lang truyền đời cai quản người Mường đến khi hòa bình lập lại (1954) thì chấm dứt vì Lang cũng là thành phần địa chủ và bị đấu tố như ở dưới xuôi.
Nhà Lang nguyên bản bây giờ hầu như không còn, căn nhà đẹp nhất và có giá trị nhất thuộc bảo tàng Không gian văn hóa Mường của anh Vũ Đức Hiếu đã bị thiêu dụi.
Bởi lẽ từ sau năm 1954 thì Lang không còn nữa. Vì vậy mà nhà Lang cũng đã không được xây dựng mới. Nhà cũ thì dần xuống cấp, cũ hỏng mà không còn nữa.
Nhà Lang thường lớn nhất mường (chỉ khu vực đông người dân tộc sinh sống chứ không phải tên dân tộc), nhưng cũng không phải quá lớn thường thì chỉ gấp rưỡi hoặc gấp đôi nhà thường.
Nhà lang đại diện cho người nhà trời nên kiến trúc phải mang đậm nét truyền thống. Người Mường không dùng kỹ thuật ghép mộng mà là sự gắc lên nhau được kết nối bằng thanh chặn. Cột, xà luôn phải là hình tròn, đẽo gọt bằng rìu, không bào hay đánh nhẵn.
Nếu nhìn từ ngoài vào thì rất khó nhận ra nhà Lang, vì vậy nên trước cổng nhà Lang luôn treo ba lớp gianh mỏng để phân biệt.

1510446_711022069008255_3784436520122788306_n
Bước vào nhà thì mới thấy được sự khác biệt cơ bản. Trong nhà Lang lúc nào cũng có hai bếp, một bếp ở gian cuối dùng để nấu nướng, sinh hoạt chung cho gia đình, một bếp ở gia đầu hồi, nhỏ hơn (gian gốc, gọi là gian gốc vì khi làm nhà phần gốc luôn quay về hướng đó), dùng để Lang tiếp khách. Khu vực này phụ nữ không bao giờ được bén mảng tới. Thậm chí lối lên nhà phụ nữ cũng rất hạn chế đi.
Nhà người Mường luôn chỉ có một cầu thang lên xuống (họ quan niệm nếu nhà có hai cầu thang thì điều may mắn vào nhà sẽ không ở lại mà theo lối cầu thang kia đi mất). Chỉ có nhà Lang mới bố chí thêm một chiếc cầu thang nhỏ để cho phụ nữ và trẻ em lên xuống.
Chỉ có nhà Lang mới được thờ một chiếc ngai, tương trưng cho quyền lực nhà trời. Cũng chỉ có nhà Lang mới được dùng các đồ dùng bằng đồng và cất trữ dàn cồng chiêng của người Mường. Cồng chiêng là vật linh thiêng, dùng để kết nối con người và thần linh. Vậy nên nó chỉ vang lên trong dịp lễ hội và khi Lang về trời.
Người Mường khi làm nhà họ cũng phải làm lễ đặt bếp, họ cũng có quan niệm một bà hai ông, tượng trung bằng ba viên đá. Viên tượng trưng cho bà luôn nằm ngoài, phía trái và hướng thẳng về chiếc cột chính của gian gốc, tượng trung cho việc sinh đẻ để nỗi dõi.
Căn nhà Lang của anh Hiếu là một nhà Lang cổ chính cống. Nó được làm vào năm 1909, ở khu vực Mường Bi tân Lạc, Hòa Bình. Ngôi nhà này vốn của một quan Lang không có con trai nỗi dõi nên ông nhận một người con nuôi, sau khi Lang chết, ngôi nhà này được truyền cho người con nuôi. Theo tập tục người Mường thì vì không phải dòng máu nhà Lang nên ông chỉ được làm quyền Lang, và cũng không được truyền cho con.
Căn nhà đó sau lại thuộc quyền quản lý của con gái quan Lang là bà Hà Thị Lợi, bà mất năm 2009, thọ 110 tuổi. Chính bà là người để lại căn nhà đó cho anh Hiếu.

11227529_711022019008260_2783192885639520519_n
Chỉ tiếc rằng, mới về với anh Hiếu được vài năm thì bây giờ nó chỉ còn là ký ức của ai đã từng được chiêm ngưỡng.
Căn nhà đó bị cháy là một mất mát cực lớn đối với những gì còn lại của người Mường. Căn nhà bị thiêu rụi với tất cả những đồ vật quí mà bao năm anh Hiếu sưu tâm được, đặc biệt là bộ chiêng cổ. Một loại nhạc cụ là niềm tự hào của người Mường chỉ gõ lên trong những dịp trọng đại.
Nhà Lang bây giờ có lẽ chỉ còn lại trong ký ức của người già mà thôi.

Trần Vĩ – DLHB

Tag: du lịch Hoà Bình, hoà bình, Nha Lang, van hoa Muong,

Comment

Khách sạn Hoà Bình  <   Tin tức  <   Văn hóa ẩm thực  <   Măng đắng Hoà Bình